Mentalisme is een vorm van amusement waarbij de artiest (mentalist) de illusie wekt dat hij over buitengewone mentale vaardigheden en vermogens beschikt.Daarbij kan het gaan om beïnvloeden, voorspellen en gedachtelezen, maar ook om een uitzonderlijke vaardigheid in het uitvoeren van rekenkundige bewerkingen en het onthouden van gegevens.De beste mentalisten maken een grote indruk op het publiek. Door het veelvuldig gebruik van vrijwilligers voelen toeschouwers zich persoonlijk betrokken bij de act. Een terugkerend artistiek thema is de grote potentie van het menselijke denkvermogen. De wortels van mentalisme liggen in de 19de eeuwse goochelkunst. Sindsdien heeft het zich ontwikkeld tot eenop zichzelf staand genre.

Waar een goochelaar zich vooral bedient van vingervlugheid en mechanische trucage,ligt de nadruk in een mentalisme-act op mentale vaardigheden zoals hypnose, intuïtie, psychologisch inzicht en geheugentechniek.Door een opeenstapeling van methodes is het voor een niet-ingewijde moeilijk om de act te verklaren.Een mentalist is metname bezig in het opbouwen van suggestie. Hierdoor wordt het geloven in esoterische fenomenen aan de kaak gesteld.Kenmerkend voor deze theatervorm is het element van mysterie: de mentalist zal misschien hints geven hoe hij het doet,helemaal zeker is het publiek nooit.Specifieke thema's waar de mentalist naar kan verwijzen zijn: Neuro-Linguïstisch Programmeren,lichaamstaal, conditioneren, hypnose, suggestie, magisch denken, telepathie, telekinese, psychokinese, onontdekte krachten, zintuigen.

Belangrijke historische mentalisten

• Joseph Dunninger, Amerikaanse gedachtenlezer en radioster in de jaren '50.
• Maurice Fogel, Britse mentalist in de jaren '60 bekend vanwege zijn levensgevaarlijke stunts.
• Theodore Annemann, belangrijke Amerikaanse publicist en uitvinder van mentalismetechnieken.
• Al Koran, Brits mentalist en schrijver.
• Erik Jan Hanussen, Joodse 'helderziende' die naam maakte door de voorspelling van de Rijksdagbrand.
• Alexander, bekend als The Man Who Knows.
• Corinda, schrijver van Thirteen Steps To Mentalism.
• Kuda Bux, de man met de Röntgen ogen.
• David Berglas, zeer invloedrijke Britse mentalist, vooral bekend van zijn mythische ACAAN-effect (ACAAN = Any Card At Any Number)